Vào những tháng đầu năm 2026, Bộ Y tế Canada (Health Canada), phối hợp với Ủy ban Liên bang – Tỉnh bang – Vùng lãnh thổ Canada về Nước uống (Federal-Provincial-Territorial Committee on Drinking Water), đã khởi động một quá trình tham vấn nhằm chuẩn bị cho việc công bố tài liệu có tiêu đề “Dự thảo Hướng dẫn về amiăng trong nước uống” (Draft Guidance on Asbestos in Drinking Water). Tài liệu tập trung xem xét sự hiện diện của amiăng trong nguồn nước uống, các con đường phơi nhiễm và những tác động tiềm tàng đối với sức khỏe con người.

Tài liệu này có cách tiếp cận tương đối cân bằng và thận trọng về mặt khoa học. Ngay từ đầu, tài liệu đã nhắc lại những khác biệt cơ bản liên quan đến kích thước sợi, liều lượng phơi nhiễm và độ bền của sợi. Tài liệu cũng thừa nhận, tương tự như quan điểm trước đây của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), rằng: “Không có bằng chứng nhất quán và thuyết phục cho thấy việc phơi nhiễm amiăng qua đường tiêu hóa gây ra những tác động bất lợi đối với sức khỏe con người và động vật”. Tài liệu cũng dẫn lại các kết quả nghiên cứu trên động vật và con người, theo đó: “Hơn 99% tổng lượng sợi amiăng được đưa vào cơ thể qua đường tiêu hóa sẽ đi qua hệ tiêu hóa và được đào thải ra ngoài trong vòng 48 giờ”. Đồng thời, “số ít sợi amiăng có thể vượt qua hàng rào ruột thường có chiều dài dưới 1 µm, kích thước được xem là không có khả năng gây ung thư”. Những dữ liệu này cho thấy việc đánh giá nguy cơ sức khỏe liên quan đến amiăng cần xem xét đặc điểm vật lý của sợi, liều lượng tiếp xúc và con đường phơi nhiễm cụ thể. Đặc biệt, phơi nhiễm qua đường hô hấp và phơi nhiễm qua đường tiêu hóa có cơ chế tác động khác nhau, do đó không nên mặc nhiên áp dụng cùng một phương pháp đánh giá nguy cơ cho cả hai trường hợp. Dự thảo cũng nhấn mạnh rằng các kết luận về ảnh hưởng sức khỏe cần được xây dựng dựa trên tổng hợp các bằng chứng khoa học hiện có, bao gồm nghiên cứu trên người, nghiên cứu thực nghiệm trên động vật và những dữ liệu liên quan đến quá trình hấp thụ, vận chuyển cũng như đào thải sợi amiăng trong cơ thể. Đây là cách tiếp cận quan trọng nhằm phân biệt giữa nguy cơ tiềm tàng và nguy cơ thực tế, đồng thời hạn chế việc đưa ra các kết luận thiếu cơ sở khi chưa xem xét đầy đủ đặc điểm của từng hình thức phơi nhiễm.

Sau khi được công bố, dự thảo đã nhận được nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt từ các tổ chức và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực phòng chống amiăng. Một số ý kiến bày tỏ sự không đồng tình với những nhận định trong tài liệu, nhất là nội dung liên quan đến việc chưa có bằng chứng nhất quán, thuyết phục về tác động bất lợi của phơi nhiễm amiăng qua đường tiêu hóa. Điều này cho thấy amiăng trong nước uống vẫn là một vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu và thảo luận, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, giới khoa học và các bên liên quan.

Theo kế hoạch, các bên quan tâm có thời hạn đến giữa tháng 4/2026 để gửi ý kiến đóng góp đối với bản dự thảo. Sau khi kết thúc quá trình tham vấn, Health Canada sẽ xem xét các ý kiến nhận được trước khi hoàn thiện và ban hành tài liệu hướng dẫn chính thức. Quá trình này được kỳ vọng sẽ góp phần làm rõ hơn cơ sở khoa học cho việc đánh giá và quản lý amiăng trong nước uống, đồng thời cung cấp thêm thông tin tham khảo cho các quốc gia trong quá trình xây dựng chính sách liên quan đến chất lượng nước và sức khỏe cộng đồng. Vấn đề này cũng có thể tiếp tục thu hút sự quan tâm trong các diễn đàn quốc tế về quản lý amiăng, đặc biệt trong các cuộc thảo luận hướng tới Hội nghị lần thứ 13 các bên tham gia Công ước Rotterdam (COP-13), dự kiến diễn ra tại Panama vào năm 2027. Trong bối cảnh các quốc gia vẫn có những cách tiếp cận khác nhau đối với việc quản lý amiăng, việc cập nhật các nghiên cứu và đánh giá khoa học về từng con đường phơi nhiễm sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng chính sách, bảo đảm các quyết định quản lý được đưa ra trên cơ sở bằng chứng và phù hợp với điều kiện thực tế.