Sự khác biệt giữa sợi amiang trắng và amiang màu đã bị cấm

Cùng có tên thương mại là amiang nhưng nhóm sợi amiang trắng và amiang màu lại khác biệt về đặc tính lý hóa cũng như khả năng sử dụng an toàn và có kiểm soát.

Trong lịch sử khai thác và sử dụng amiang kéo dài hàng trăm năm, các nhà khoa học đã có những nghiên cứu về tính chất của các nhóm sợi. Mặc dù cùng có chung những ưu điểm về khả năng hấp thụ âm thanh, chống cháy, cách điện, cách nhiệt… nhưng hai nhóm sợi chính gồm sợi amiang trắng và sợi amiang màu lại hoàn toàn khác biệt về độ an toàn với sức khỏe con người.

Amiang trắng là gì?  

Là một trong những nguyên liệu sợi thiết yếu cho nhiều ngành công nghiệp quan trọng của thế giới, sợi amiang trắng đã và đang được khai thác sử dụng hàng trăm năm nay. Sợi có dạng xoắn, xốp mềm với những tính năng ưu việt vượt trội như độ bền cơ học và tính đàn hồi cao, khả năng chịu ma sát tốt, chống cháy và thích nghị được trong môi trường kiềm… Đặc biệt, sợi amiang trắng còn cho thấy khả năng bị đào thải ra khỏi phổi từ 0,3 – 11 ngày hoặc bị phân hủy bởi môi trường axit do các đại thực bào tạo ra trong các nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên bất kỳ nguyên liệu nào cũng có thể gây hại cho sức khỏe con người nếu không được áp dụng những biện pháp an toàn. Để đảm bảo sử dụng có kiểm soát, các nhà chức trách trên thế giới và tại từng quốc gia đều có những quy định riêng về sử dụng amiang trắng trong sản xuất cũng như đời sống. Hành động này đang cho thấy hiệu quả khi sức khỏe của công nhân và người sử dụng các vật liệu có liên quan đến amiang trắng.

Hiện nay, amiang trắng là nhóm sợi amiang duy nhất được sử dụng trên thế giới, đang đóng góp vào việc sản xuất của hơn 3.000 sản phẩm quan trọng như vật liệu fibro xi măng, cách điện, cách nhiệt, ngành oto, hàng không, dược hay dầu mỏ.

Amiang màu gây ung thư như thế nào?

Bên cạnh nhóm amiang trắng, amphibole hay còn gọi là amiang màu cũng từng được sử dụng rất phổ biến trong quá khứ nhờ nhiều đặc tính ưu việt, khó có thể thay thế bởi các loại sợi tự nhiên hay nhân tạo khác. Tuy nhiên, vì cấu tạo dạng thẳng, nhám, hình kim và chu kỳ bán tiêu hủy chậm nên amiang nâu xanh có thể gây ra các khối u. Các nhà khoa học còn phát hiện ra những khối u này có khả năng phát tác thành ung thư và các bệnh phổi nghiêm trọng sau 10 – 20 năm ủ bệnh.

Trước đây, một số quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc đã sử dụng phổ biến loại sợi độc hại này dưới những hình thức thiếu an toàn như phun hoặc xịt trực tiếp lên bề mặt. Vì thế, sợi amiang nâu và xanh đã xâm nhập dễ dàng vào cơ thể người, gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng kéo dài. Đây cũng là nguyên nhân làm khởi phát những vụ kiện tụng đầu tiên về amiang và xa hơn, sự bùng nổ của “ngành dịch vụ” kiếm lời từ những bệnh nhân bị phơi nhiễm trầm trọng với loại sợi này.

Vì sao cần phân biệt sợi amiang trắng và amiang màu?

Thực tế đã chứng minh amiang trắng và amiang màu có những ảnh hưởng khác nhau đến sức khỏe con người. Điều này đặt ra yêu cầu cho các nhà quản lý và doanh nghiệp phải phân biệt rõ ràng hai nhóm sợi này để tránh làm lãng phí tài nguyên trong khi vẫn có thể bảo vệ sức khỏe con người và hiệu quả phát triển kinh tế nói chung.

Hiện nay, một số tổ chức phản đối việc sử dụng amiang đã đánh đồng cả hai nhóm sợi serpentine và amphibole, khiến xã hội không khỏi hoang mang rồi tẩy chay các sản phẩm có chứa sợi amiang trắng an toàn. Tiêu biểu như ở tại Việt Nam, tấm lợp fibro xi măng đang được tích cực vận động để đưa vào lệnh cấm vì có chứa thành phần sợi amiang trắng.

Amiang Trang

Tuy nhiên điều này hoàn toàn không cần thiết vì amiang trắng đã được chứng minh có khả năng sử dụng an toàn dưới các quy định chặt chẽ của Chính phủ về đảm bảo vệ sinh môi trường lao động và đầu tư công nghệ cao khép kín, hạn chế tối đa sự tiếp xúc của người lao động với nguyên liệu sản xuất. Ngoài ra, hiện chưa có một loại sợi tự nhiên hay nhân tạo nào có thể thay thế hoàn hảo cho những tính năng của amiang trắng. Các nghiên cứu về sợi PVA hay sợi thực vật đều bộc lộ những nhược điểm rõ rệt.

Đặc biệt, theo Báo cáo nghiên cứu Đánh giá tác động kinh tế của việc cấm amiang trắng tại Việt Nam – Trường hợp tấm lợp fibro xi măng (2015) của Viện Nghiên cứu Quản lý Trung ương – Bộ Kế hoạch và Đầu tư, hàng trăm hay thậm chí hàng nghìn tỷ thiệt hại về kinh tế sẽ xảy ra nếu như chúng ta cấm sử dụng tấm lợp fibro xi măng. Người nghèo cũng sẽ mất đi cơ hội được lựa chọn một sản phẩm chất lượng với thành hợp lý.

Vì vậy, Chính phủ cần có những cái nhìn thấu đáo trong việc đưa ra quyết sách về sử dụng sợi amiang trắng cũng như tấm lợp fibro xi măng tại Việt Nam để vừa đảm bảo an toàn sức khỏe vừa duy trì được nhịp phát triển kinh tế, lợi ích cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.


Bài mới hơn