Một lần, tôi được mời đọc tham luận với tư cách là đại diện HHTLVN tại cuộc Hội thảo về AC do Cục Y tế Dự phòng tổ chức, có hai GS Tacahashi và Ivanov, đại diện cho hai Tổ chức Quốc tế là Tổ chức Y tế Thế giới WHO và Lao động thế giới ILO tham dự. Từ trên diễn đàn, các GS thể hiện quan điểm chống amiăng mạnh mẽ bằng cách đưa ra những ý kiến như không có gì khác nhau giữa amiăng Chrysotile (AC) và amiăng Amphibol (AA), không có ngưỡng an toàn đối với amiăng, phải loại bỏ căn bệnh A bằng cách không dùng A và cuối cùng, các ông đưa ra con số giật mình là mỗi năm toàn thế giới có 100.000 người chết do amiăng gây ra. Còn ý kiến của tôi, lẽ dĩ nhiên là trái ngược lại với hai ông.

Trong giờ giải lao, các GS hỏi tôi:

– Làm sao ông có thể phân biệt được giữa AC và AA?

Tôi trả lời là đơn giản thôi:

– Cứ lấy một nắm sợi A cho vào một cốc dung dịch acid loãng gần với môi trường phổi. Sau vài phút, nếu là AA thì nó vẫn giữ nguyên hình sợi, lưu lại trong phổi lâu dài, gây u bướu, còn nếu là AC thì nó sẽ sun lại như kẹo cao su, bắt đầu quá trình phân hủy. (Sở dĩ như vậy là vì thành phần kim loại trong AC là Ma-giê có tính kiềm còn trong AA là Sắt có tính acid).

Các ông đang suy nghĩ để phán xét. Thấy hai ông có vẻ cởi mở, tôi hỏi:

-Thưa các giáo sư! Các ngài tính cách nào mà ra con số 100.000 người chết trong mỗi năm vì AC?

Không để các ông trả lời, tôi nói tiếp:

– Nếu con số này là đúng thì mỗi năm ngành TLVN sẽ phải góp vào đó khoảng 30 nhân mạng dù tính theo tỷ lệ người tiêu dùng hay theo tỷ lệ lượng AC được sử dụng. Nhưng thực tế thì không phải thế! (Ngành TL amiăng có từ năm 1960).

Hai ông GS không nói gì! Tôi bắt đầu nghi ngờ con số này (cũng như nghi ngờ về con số 6.600 ca ung thư nếu Việt Nam còn sử dụng AC đến 2030). Đừng nên lấy số liệu thống kê từ thời AA còn được sử dụng tràn lan theo phương pháp phun trực tiếp từ Thế chiến Thứ nhất để rồi đếm người chết vào những năm sáu mươi của Thế kỷ trước, khi căn bệnh ung thư trung biểu mô bung ra.

Như ta đã biết, sợi AC với kích thước cỡ phần triệu milimet nên dễ thâm nhập vào phổi qua đường hô hấp. Vì vậy, chính phủ nhiều nước đưa ra quy định nồng độ sợi từ 5 s/cm3 (Thái Lan) đến 0,1 s/cm3 không khí (Mỹ) để giảm nhẹ nguy cơ gây hại của AC. Việt Nam quy định 1 s/cm3 – thuộc loại trung bình của khu vực. Nếu hạ nồng độ bụi AC nơi sản xuất đến mức “0” thì căn bệnh ung thư trung biểu mô sẽ không xảy ra.

Từ lâu các nhà địa chất thế giới đã gửi đi 2 thông điệp quan trọng:

• Trữ lượng khoáng sản là hữu hạn, nên cần sử dụng tiết kiệm (như dầu mỏ, than đá có thể cạn vào cuối thế kỷ này như dự báo).
• Khoáng sản không có lỗi mà lỗi là ở người sử dụng chúng (cho dù độc như các nguyên tố phóng xạ). Chính vì vậy mà chẳng ai lên án hoặc nói “Không” với các chất phóng xạ, mặc dù bảo quản chúng cũng đã nguy hiểm đến chết người chứ nói gì đến việc sử dụng chúng để làm bom nguyên tử hay điện hạt nhân! Vậy chúng ta nên công bằng với amiăng, không nên nói “Không” với AC mà nên khuyến khích đầu tư, cải thiện môi trường, nhanh chóng đưa nồng độ bụi từ 1 sợi xuống 0 sợi/cm3 không khí ở nơi sản xuất tấm lợp fibro xi măng. Trong môi trường sạch đó thì làm gì có sợi vào phổi để gây bệnh? Chẳng lẽ hơn 3 tỷ người trên thế giới đang sử dụng AC, thậm chí sống trên miệng mỏ AC, đều là những kẻ điếc, kẻ tự sát?

Hiện nay thế giới đang khan hiếm AC, không đủ cung cấp cho các nhà sử dụng. Các nhà sản xuất tấm lợp Việt Nam nhiều năm cũng đã phải tự đi liên hệ với các nước khai thác amiăng, kể cả châu Phi để tìm kiếm các nhà cung cấp khác mà cũng rất khó khăn.

Tôi có đọc một bản tin về amiăng của Ấn độ kể rằng khi bác bỏ kiến nghị “Cấm amiăng” của các Tổ chức Phi Chính phủ Ấn độ (NGO), ông Chánh án Tòa Thượng thẩm đã nghe Luật sư S. Kuma, thành viên của Tòa đọc một báo cáo phản biện trước Tòa, dày 37 trang, đầy thuyết phục, sau khi đã tham khảo ý kiến của các Chánh án các bang. Sau đó, ông Chánh án Tối cao nói:

– Không thể cấm amiăng mà phải “cân bằng giữa mưu sinh và bệnh tật” (Strike a balance between livelihood and health hazads), đăng trong trang Web của Tòa án http://www.indlaw.

Ông còn nói thêm:

– Một đất nước như chúng ta, người dân nghèo khó sống nổi qua một mùa đông đầy khắc nghiệt nếu không có một mái nhà. Còn bệnh tật do amiăng ư? Thì phải sau 30-40 năm mới phát sinh. Biết đâu lúc đó y học đã tìm ra thuốc trị!

Đối với Việt Nam, tấm lợp AC là vô cùng có ích. Mỗi năm ngành tấm lợp nhập từ 60-70 ngàn tấn AC ( không phải 650.000 tấn) để sản xuất 100 triệu m2, chiếm 40% chất lợp của toàn quốc với giá thành rẻ. Người nghèo khó với tới khi giá tấm lợp tăng 10-20% nên những tấm lợp đắt tiền đừng hy vọng sẽ có thị phần trong nhu cầu tấm lợp của người nghèo.

Qua đây tôi thấy Quyết định 1469/2014/QĐ-TTg ngày 22.8.2014 của Chính phủ là hoàn toàn đúng đắn!

Theo QĐND
LÊ MINH PHÚC
Nguyên Cục phó Cục Vật lý Địa chất
Nguyên PCT-TTK HHTLVN