Chưa có vật liệu đủ sức thay sợi amiăng trắng trong sản xuất tấm lợp

(VFEJ) – Nhiều nhà khoa học thuộc lĩnh vực vật liệu trong nước đã nghiên cứu các loại sợi thay thế amiăng chrysotile để làm tấm lợp như sợi thủy tinh, sợi khoáng từ nung chảy đá bazan, sợi xơ dừa, sợi đay nhưng kết quả cho thấy các loại sợi này không hội tụ đủ các yếu tố nhằm thay thế.

1. Chống chịu thời tiết khắc nghiệt

Hiện nay trên thế giới cũng như Việt Nam đang tồn tại hai luồng tư tưởng khác nhau về mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động của sợi khoáng amiăng chrysotile (hay còn gọi là amiăng trắng). Các cá nhân, tổ chức kêu gọi ngăn cấm sử dụng loại “sợi vàng” này thì khẳng định “không có ngưỡng an toàn nào đối với tất cả các nhóm sợi amiăng, kể cả amiăng chrysotile”. Ngược lại, hàng loạt các nước lên tiếng phản đối lệnh cấm và bày tỏ quan điểm rằng amiăng trắng hoàn toàn có thể được sử dụng một cách an toàn nếu điều kiện vệ sinh môi trường lao động và nồng độ bụi đảm bảo các tiêu chuẩn cho phép.

Loại sợi khoáng silicate tự nhiên này được biết đến với những đặc tính ưu việt như bền, dai, chịu nhiệt, cách điện, cách âm, chống thấm và bền vững trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Chúng thường được sử dụng để dệt vải, may quần áo chống cháy, hay vật liệu cách nhiệt cho nồi hơi… Các ứng dụng tiên tiến của amiăng được phục vụ cho sản xuất các sản phẩm fibrô ximăng như ống dẫn nước, tấm lợp, hay ngói dùng trong xây dựng.

Nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới đã cấm hoàn toàn việc buôn bán, sử dụng sợi amiăng nâu và xanh nhưng vẫn cho phép sử dụng amiăng trắng trong sản xuất các sản phẩm ứng dụng. Công ước 162 của Tổ chức lao động quốc tế cũng đề ra các quy định và tiêu chuẩn nghiêm ngặt yêu cầu ngành công nghiệp amiăng trắng phải thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe người lao động và sức khỏe cộng đồng – sử dụng sợi một cách có kiểm soát.

Gần 40 nhà máy sản xuất tấm lợp tạo vệc làm cho hơn 10.000 lao động
Gần 40 nhà máy sản xuất tấm lợp tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động

Tấm lợp amiăng xi măng (fibro xi măng) là một trong những sản phẩm chủ yếu – chiếm 90% – sử dụng phối trộn sợi amiăng chrysotile. Đây là loại vật liệu xây dựng giá rẻ, được ưa dùng bởi đặc tính cách nhiệt, chống cháy, bền trong môi trường khí quyển ven biển. Xét về yếu tố xã hội, loại tấm lợp này đã đóng góp một phần không nhỏ vào các dự án phát triển của chính phủ, dự án di dân vùng núi, vùng sâu, vùng xa hay các vùng bão lũ của miền biển nước ta. Bên cạnh đó, gần 40 nhà máy sản xuất tấm lợp đã tạo ra công ăn việc làm cho hơn 10.000 lao động tại các địa phương.

2. Chưa có sợi đủ sức thay thế

Từ những năm 70 của thế kỷ trước, nhiều nhà khoa học thuộc lĩnh vực vật liệu trong nước đã nghiên cứu các loại sợi thay thế amiăng chrysotile để làm tấm lợp như sợi thủy tinh, sợi khoáng từ nung chảy đá bazan, sợi xơ dừa, sợi đay nhưng kết quả cho thấy các loại sợi này không hội tụ đủ các yếu tố nhằm thay thế.

Chưa có sợi đủ sức thay thế amiăng chrysotile trong sản xuất tấm lợp
Chưa có sợi đủ sức thay thế amiăng chrysotile trong sản xuất tấm lợp

Trong những năm gần đây, người ta thường đề cập đến các sợi nhân tạo thay thế amiăng chrysotile như sợi PVA, sợi thuỷ tinh và sợi ceramic, hay sợi tự nhiên như xenlulô và bông bazan. Nếu xét đặc tính hóa lý thì các sản phẩm này có thể thay thế cho sợi chrysotile. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học lại chỉ ra rằng chu kỳ bán rã của sợi ceramic là 60 ngày, của sợi aramid là 90 ngày và của sợi xenlulô thậm chí vượt quá 1000 ngày (nhiều hơn so với chu kỳ bán rã của amiăng chrysotile là 0,3 đến 11 ngày).

Việc thay thế càng trở nên phức tạp khi xét đến các yếu tố về chi phí, hiệu quả và rủi ro sức khỏe.

Chi phí: Một số sản phẩm thay thế có chi phí cao và đòi hỏi phải có sự đầu tư lớn về trang thiết bị và công nghệ.

Hiệu quả: Yếu tố công nghệ cũng là một trong những vướng mắc của các sản phẩm thay thế, đặc biệt là trong ứng dụng sản xuất phanh xe hạng nặng (xe tải và xe lửa), tấm lợp amiăng – xi măng hay hệ thống cách điện của ngành công nghiệp hàng không. Tính tới thời điểm này, không sản phẩm thay thế nào mang lại hiệu quả và độ an toàn cao như sợi amiăng trắng (sợi chrysotile).

Rủi ro sức khỏe: Những nghiên cứu y khoa đã chỉ ra rằng rủi ro sức khỏe do amiăng gây ra cũng phổ biến như rủi ro mà các loại sợi khác đem lại. Như vậy, theo cách hiểu sâu hơn, sản phẩm sợi thay thế cũng có thể là tác nhân gây ảnh hưởng xấu đến các tế bào phổi. Thêm vào đó, việc nghiên cứu những tác động của amiăng nói chung và chrysotile nói riêng đối với sức khỏe người lao động đã được thực hiện hơn 100 năm qua, trong khi các loại sợi khác mới chỉ được đưa vào sử dụng gần đây (từ 10 – 20 năm) và tác hại của chúng thì chưa được khoa học nghiên cứu và khẳng định một cách cụ thể. Đó là lí do tại sao chúng ta cần có thời gian dài hơn để xem xét những ảnh hưởng của các loại sợi thay thế (từ 30 – 50 năm).

Vấn đề cần làm lúc này là tiến hành những nghiên cứu khoa học cụ thể nhằm tìm ra giải pháp tốt nhất cho việc sử dụng các loại sợi. Khi chưa tìm ra được sợi thay thế hữu dụng nhất thì các tổ chức Y tế, Lao động cần song song tiến hành thường xuyên các chương trình khám bệnh định kỳ cho công nhân và đo môi trường lao động ở các nhà máy sản xuất tấm lợp. Các báo cáo sức khỏe phải được công bố một cách rõ ràng và rộng rãi trong dư luận nhằm tránh những hoang mang không đáng có cho người sử dụng sản phẩm fibro xi măng. Các nhà máy đặc biệt phải nghiêm chỉnh chấp hành các quy định về an toàn và sức khỏe nhằm bảo vệ công nhân khỏi những rủi ro về bệnh nghề nghiệp.

Người ta chia amiăng thành hai nhóm sợi chính là nhóm serpentine (gồm amiăng chrysotile hay còn gọi là amiăng trắng) và nhóm amphibole (gồm các sợi amiăng amosite, crocidolite, tremolite, actinolite, và anthophyllite hay còn gọi là amiăng nâu và xanh). Theo kết quả nghiên cứu khoa học thì amiăng trắng có cấu tạo dạng xoắn, xốp mềm, thường bị đào thải ra khỏi phổi từ 0,3 – 11 ngày và không gây ra những rủi ro về bệnh bụi phổi trong khi các sợi thuộc nhóm amphibole có cấu tạo dạng thẳng, hình kim, khó bị đào thải khi vào phổi và là nguyên nhân gây ra các bệnh như u trung biểu mô, xơ cứng màng phổi, hay ung thư phổi.

Hiền Anh – Diễn đàn các nhà báo môi trường Việt Nam


Bài mới hơn