Cần có lộ trình đầu tư thay thế tấm lợp chứa amiăng

Amiăng trắng độc hại như thế nào, có nên tiếp tục cho phép sử dụng trong ngành sản xuất VLXD nữa hay không, nếu dừng sản xuất vật liệu nào để thay thế … một lần nữa lại gây ra những tranh cãi tại Hội thảo “Quản lý và sử dụng amiăng trắng trong sản xuất tấm lợp tại Việt Nam” do Bộ Xây dựng và Ủy ban Khoa học công nghệ và môi trường của Quốc hội tổ chức ngày 17/06.
1. Tại sao nằm trong nhóm cấm mà vẫn sản xuất?

Theo Bộ Xây dựng, Việt Nam là một trong các quốc gia tham gia công ước kiểm soát hóa chất độc hại, Chính phủ đã cấm tuyệt đối sử dụng các chất độc hại cho môi trường và sức khỏe cộng đồng để sản xuất VLXD. Đối với amiăng, nghiêm cấm việc sử dụng amiăng nhóm amfibole (amiăng nâu và xanh) trong sản xuất VLXD dưới mọi hình thức, chỉ cho phép sử dụng amiăng trắng để sản xuất tấm lợp.

Tại Việt Nam, sợi amiăng trắng được sử dụng chủ yếu trong sản xuất tấm lợp amiăng – xi măng. Hiện nay, cả nước có 41 cơ sở sản xuất tấm lợp amiăng xi măng, năng lực sản xuất khoảng 106 triệu m2/năm, tạo công ăn việc làm cho hơn 5.000 lao động. Tấm lợp amiăng xi măng là sản phẩm vật liệu hữu dụng đối với nông dân vùng sâu, vùng xa, vùng ven biển, những hộ gia đình có thu nhập thấp, đặc biệt khi cần khắc phục hậu quả thiên tai bão lụt, các thảm họa thiên nhiên hoặc các tình huống khẩn cấp. Ưu điểm lớn của mặt hàng này là dễ huy động, chi phí thấp, có những đặc tính phù hợp với khí hậu ven biển có độ mặn cao của Việt Nam, không phải có thiết kế phức tạp. Ngoài ra, một lý do khác để tấm lợp amiăng xi măng có sức sống lâu dài nữa là giá rẻ nhưng khá bền, nhẹ, cách nhiệt, chống ồn tương đối tốt, phù hợp với nhu cầu của phần lớn dân cư có thu nhập thấp.

Đáng chú ý, theo ông Lương Đức Long – Viện trưởng Viện Nghiên cứu VLXD – hiện các loại sợi dùng cho xi măng chưa loại nào thay thế được amiăng, nó phối hợp với xi măng tốt, tạo nên một sản phẩm hoàn hảo, chính vì vậy, các loại tấm lợp này hết sức thông dụng từ thời Pháp thuộc cho đến tận ngày nay.

2. Cần có lộ trình thay thế

Không phủ nhận tính chất độc hại của sợi amiăng tới sức khỏe con người như khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam cho rằng, Việt Nam cần xây dựng cơ chế khuyến khích sử dụng vật liệu thay thế, siết chặt quản lý sản xuất vật liệu này để tránh những hệ quả xấu.

“Bộ Xây dựng cho rằng, cấm hay tiếp tục sản xuất amiăng trắng không có bộ nào quyết định được, về hành lang pháp lý chính thức Chính phủ cấm tuyệt đối amiăng xám và xanh, ngoài ra vẫn đang tiếp tục cho sử dụng amiăng trắng. Tuy nhiên, trên thế giới, việc cấm hay không cấm sử dụng amiăng trắng tác hại đến môi trường ra sao thì cuộc tranh luận này đã kéo dài 10 năm nay. Các quyết định đều cân nhắc kỹ lưỡng, có chứng cứ minh bạch và có sự công bằng, tính toán đến lợi ích của các phía, trong đó sức khỏe người dân, tác động đến môi trường phải đặt lên trên hết, nhưng không thể bỏ qua lợi ích doanh nghiệp, của người lao động, nếu có cấm cũng phải có lộ trình” – Thứ trưởng Nam nói.

Tham dự hội thảo, TS Nasir Hasan – Đại điện Tổ chức Y tế thế giới – cũng cho biết, hiện chưa có nghiên cứu cụ thể nào chỉ ra amiăng trắng là nguyên nhân dẫn đến căn bệnh ung thư. Còn theo TS Lê Thị Hằng – GĐ Bệnh viện Xây dựng – thì trong vòng 10 năm qua, các nghiên cứu cho thấy, bệnh nghề nghiệp trong ngành sản xuất tấm lợp thấp hơn so với một số ngành công nghiệp khác. “Trong hơn 1.000 bệnh nhân nghiên cứu ảnh hưởng amiăng thì có 40 bệnh nhân mắc bệnh, trong đó 6 bệnh nhân nghi ngại nhất đã được gửi sang Nhật, song không phát hiện ảnh hưởng. Vì vậy, việc quy kết gây ung thư do amiăng trắng là chưa có cơ sở” – TS Lê Thị Hằng khẳng định.

Tham dự hội thảo, ông Dmitry Selyanin – chuyên gia Hiệp hội các công đoàn amiăng thế giới – cũng cho biết, ở Canada, amiăng trắng vẫn được sử dụng nhưng được kiểm soát theo quy trình 8 bước nghiêm ngặt. Hiện amiăng chưa có sợi nào thay thế và việc ứng cứu con người khi thiên tai, hỏa hoạn cũng chưa có vật liệu nào thay thế được.

Như vậy, cần những bằng chứng khoa học về ảnh hưởng của amiăng trắng trong sản xuất tấm lợp và nói như ông Lương Đức Long, cần phải tiếp tục nghiên cứu và thận trọng trong việc cấm vì, như đã nói ở trên, nhu cầu và tỉ lệ sử dụng tấm lợp tỉ lệ rất lớn, nhất là dân nghèo khi giá tấm lợp này chỉ từ 25.000- 35.000 đồng/m, trong khi giá tôn loại trung bình cũng từ 65.000 – 200.000 đồng/m.

Theo Lao Động