Amiăng có độc không? Nhìn từ bằng chứng khoa học và thực tế

Cách đây hơn 4000 năm, amiăng đã được khai thác và sử dụng cho đến ngày nay. Tuy nhiên, bản chất amiăng là gì và amiăng có độc không vẫn cần được tiếp tục tuyên truyền để cộng đồng có thể hiểu rõ.

Amiăng là sợi khoáng sở hữu nhiều tính năng ưu việt, khó có thể thay thế bởi các loại sợi tự nhiên hay nhân tạo. Mặc dù đã được sử dụng từ lâu trên thế giới nhưng bản chất cũng như sự độc hại của amiăng màu, khả năng sử dụng an toàn của amiăng trắng vẫn chưa được cộng đồng hiểu rõ.

Amiăng là gì?

Theo tiếng Hy Lạp, amiăng có nghĩa là “không phai” hoặc “không cháy”. Ngoài ra, amiăng cũng có tên gọi khác là “sợi lanh núi”, được sử dụng như một chất chống cháy và cách nhiệt. Các nhà khảo cổ học khẳng định amiăng quen thuộc với nhân loại từ thời kỳ đồ đá khi được sử dụng làm bấc đền cho các ngôi đền từ khoảng một nghìn năm trước Công nguyên. Đến đầu thế kỷ XII, amiăng bắt đầu được sử dụng làm vật liệu chống cháy trong xây dựng các tòa nhà, sản xuất các loại giấy đặc biệt, bấc đèn, ren và vòng tinh xảo. Những nhà máy sản xuất vải chống cháy ở nước Ý cũng sáng tạo ra phương pháp dệt sợi amiăng vào vải chống cháy.

Amiăng được chia thành 02 nhóm chính gồm amiăng nâu, xanh (nhóm amphiboles) và amiăng trắng (serpentine). Hai nhóm amiăng này có thể được phân biệt dễ dàng do có đặc tính cơ hóa hoàn toàn khác nhau. Trong môi trường axit, amiăng trắng sẽ nhanh chóng bị hòa tan, còn amiăng nâu và xanh khó bị phân hủy. Kết quả là, amiăng nhóm amphiboles sẽ khó bị phân hủy và tồn tại trong thời gian lâu hơn rất nhiều.

Amiang Co Doc Khong 1

Tấm lợp fibro xi măng được sản xuất từ nguyên liệu sợi amiăng trắng.

Hiện amiăng trắng là nhóm sợi duy nhất còn được thế giới sử dụng. Với những đặc tính ưu việt khó có thể thay thế như độ bền cơ học và tính đàn hồi cao, chịu ma sát tốt, chống cháy, chịu được môi trường kiềm…, amiăng trắng được dùng để sản xuất hơn 3000 sản phẩm như tấm lợp fibro xi măng, vật liệu cách điện và cách nhiệt, ngành oto và hàng không, dược, dầu mỏ và hạt nhân…

Amiăng có độc không?

Thực tế, nếu chỉ sử dụng amiăng trắng một cách an toàn và có kiểm soát thì thế giới sẽ không phải gánh chịu hậu quả từ những căn bệnh liên quan như bụi phổi, dày màng phổi hay ung thư trung biểu mô. Nhưng trong quá khứ, việc chưa nhận thức được sự độc hại của loại sợi amiăng nhóm amphibole cùng áp dụng các hình thức phun, xịt gây phát tán bụi trong không khí và điều kiện làm việc tồi tệ đã gây ra không ít các ca bệnh phổi nghiêm trọng cho công nhân.

Những nghiên cứu đã chứng minh rõ ràng amiăng nâu và xanh có cấu tạo dạng thẳng, nhám, hình kim và chu kỳ bán tiêu hủy chậm nên khi vào phổi sẽ gây ra các khối u, triệu chứng viêm. Sau 10-20 năm ủ bệnh, các khối u sẽ phát tác thành ung thư và các bệnh về phổi. Một số quốc gia từng sử dụng nhiều amiăng nâu, xanh phải kể đến Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc.

Sự gia tăng của những ca bệnh có liên quan đến amiăng nâu và xanh không chỉ làm nổi cộm vấn đề y tế mà còn dẫn đến mục đích về thương mại khác. Từ những năm 2000, các vụ kiện tụng liên quan đến vấn đề amiăng đã góp phần hình thành nên ngành kinh doanh siêu lợi nhuận mang về hàng triệu đô mỗi năm cho các luật sư. Cùng với đó, ngành công nghiệp cung cấp sợi thay thế cũng góp phần thổi phồng những tác hại của tất cả loại sợi amiang nhằm chiếm lĩnh toàn bộ thị trường.

Tuy nhiên nhìn trên góc độ khoa học và bằng chứng thực tế, không phải mọi loại sợi amiăng đều nguy hiểm với sức khỏe con người. Amiăng trắng hiện vẫn được phép sử dụng tại 137 quốc gia với nhiều hình thức kiểm soát an toàn về nồng độ bụi sợi, công nghệ sản xuất ướt khép kín, bảo hộ lao động, xử lý chất thải từ quá trình sản xuất và vật liệu thải bỏ sau sử dụng.

Amiang Co Doc Khong

Các nhà máy sản xuất tấm lợp fibro xi măng đều cải tiến công nghệ ướt khép kín để ngăn ngừa ảnh hưởng của amiăng.

Vì vậy, trong điều kiện sử dụng amiăng trắng an toàn và có kiểm soát, các nghiên cứu trên thế giới chưa phát hiện trường hợp nào mắc các bệnh nghiêm trọng hay ung thư liên quan. Những cơ sở khoa học này không chỉ góp phần làm rõ bản chất amiăng là gì và amiăng có độc không mà còn cung cấp nền tảng cho việc bàn hành các quy định về sử dụng amiăng trắng của các nước.

Là một quốc gia vẫn cho phép việc sử dụng an toàn amiăng trắng, Việt Nam đã và đang áp dụng các biện pháp kiểm soát hiệu quả. Cùng với đó, doanh nghiệp luôn nỗ lực nâng cao công nghệ để giảm thiểu tối đa các rủi ro về sức khỏe cộng đồng trong khi vẫn mang lại hiệu quả kinh tế và công ăn việc làm cho người dân.


Bài mới hơn