Có rất nhiều loại sợi amiăng với tên gọi khác nhau nhưng chúng được chia thành hai nhóm chính: nhóm serpentine và nhóm amphibole.

Amiăng nhóm serpentine

Nhóm serpentine bao gồm duy nhất sợi chrysotile (hay còn gọi là amiăng trắng), có dạng xoắn, xốp mềm và là loại sợi amiăng được sử dụng nhiều nhất trong các ngành công nghiệp.

Sợi amiăng trắng với cấu tạo hoá học: Mg3[Si2O5](OH)4, mã số đăng ký CAS 12001 – 29 – 5, có nguồn gốc từ đá serpentine, được thiên nhiên phân bố nằm rải rác trên khắp thế giới. Đây là sợi amiăng duy nhất được phép nhập khẩu và sử dụng tại nhiều quốc gia. Với những tính năng ưu việt vượt trội – không thể thay thế được bởi bất cứ loại sợi tự nhiên hay sợi nhân tạo nào – như độ bền cơ học và tính đàn hồi cao, chịu ma sát tốt, chống cháy, chịu được môi trường kiềm, cách điện, khó phân hủy, ngăn cản vi khuẩn và sự tán xạ…amiăng trắng được coi là loại nguyên liệu xây dựng đầu vào hữu ích. Loại sợi kỳ diệu này được ứng dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp sản xuất sản phẩm fibrô xi măng (đặc biệt là tấm lợp sóng amiăng xi măng tại các nước đang phát triển), các vật liệu cách điện, cách nhiệt, ngành ôtô, ngành hàng không, dược, dầu mỏ và hạt nhân, sản xuất vật liệu chống cháy, sản phẩm dệt may và một số ngành khác.

Ngày nay, chỉ có chrysotile là sợi amiăng duy nhất được phép xuất khẩu. 99% các sản phẩm chứa amiăng hiện nay đều là amiăng trắng, loại sợi không gây ra cái rủi ro về sức khỏe cho con người khi phơi nhiễm với một lượng nhỏ, trong thời gian ngắn hoặc trong các điều kiện đáp ứng yêu cầu về an toàn vệ sinh lao động.

Amiăng amphibole

Các loại sợi amiăng tên gọi khác đều thuộc nhóm amphibole (amiăng nâu và xanh) bao gồm amosite, crocidolite, tremolite, actinolite, và anthophyllite, với đặc điểm dạng thẳng, nhám, hình kim.

Các sợi thuộc nhóm amphibole (amosite, crocidolite, tremolite, actinolite, and anthophyllite) đi qua đường hô hấp vào phổi sẽ nằm lại đó, không bị phân hủy, kích thích việc tạo thành các u, bướu, gây nguy hiểm cho sức khỏe con người. Do thành phần hóa học và cấu tạo dạng thẳng, nhám, hình kim, chu kỳ bán tiêu hủy chậm, nên các sợi thuộc nhóm amphibole được cho là nguyên nhân gây ra ung thư phổi và ung thư trung biểu mô.

Vì sao chúng ta cần phân biệt sự khác nhau giữa amiăng trắng và amiăng nâu, xanh?

Bởi vì amiăng là tên thương mại dùng cho các loại sợi khoáng silicat. Trên thực tế, có nhiều loại sợi amiăng và chúng được chia thành hai nhóm riêng biệt: nhóm sợi serpentine và nhóm sợi amphibole. Ngoại trừ việc giống nhau ở cái tên thương mại, khả năng chịu lửa và ở dạng tự nhiên là sợi thì hai nhóm này hoàn toàn khác nhau về cấu trúc hóa học, tính năng, những ảnh hưởng tiêu cực tiềm tàng đến sức khỏe con người. Đây cũng là kết luận của các nhà khoa học trong báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2004. Ngày nay, các loại amiăng nâu và xanh đã bị cấm trên toàn thế giới, chỉ amiăng trắng là được phép khai thác và ứng dụng trong các sản phẩm công nghiệp và dân dụng.

Trong quá khứ, việc sử dụng amiăng không đúng cách như phun, xịt, cùng công nghệ lạc hậu và điều kiện làm việc tồi tệ là nguyên nhân dẫn đến rất nhiều các trường hợp bị ung thư phổi hoặc ung thư trung biểu mô do amiăng. Tuy nhiên, từ những năm 1980 trở lại đây, việc khai thác và sử dụng amiăng trắng đã hướng tới các quy trình sử dụng an toàn. Theo đó, công nghệ ướt, khép kín và tự động hóa dần được thay thế và áp dụng nhằm giảm thiểu các rủi ro phát tán bụi ra môi trường và gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người. “Chương trình sử dụng amiăng trắng an toàn – Safe Use” bao gồm phần mềm đo lường các rủi ro tai nạn, bộ tài liệu hướng dẫn biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bụi trong các quy trình sản xuất có sử dụng amiăng trắng, các chương trình đào tạo, giám sát sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, các sản phẩm có chứa amiăng ngày nay đã hoàn toàn khác xa so với các sản phẩm chứa amiăng trong quá khứ – thường sử dụng nhóm sợi amphibole (amiăng nâu và xanh), hoặc là những vật liệu cách nhiệt có hàm lượng amiăng chrysotile thấp, rất bụi và dễ vỡ vụn dưới tác động của lực tay.

Bảng 1: Sử dụng amiăng trắng trong quá khứ và hiện tại

TRƯỚC ĐÂY

NGÀY NAY

 

 

SẢN PHẨM

Amiăng – xi măng

Vật liệu chống ma sát

Vật liệu cách nhiệt

Sản phẩm dệt may

Chứa hàm lượng amiăng thấp

Chrysotile – xi măng

Vật liệu chống ma sát

Chứa hàm lượng chrysotile cao

 

LOẠI SỢI

Chrysotile

Amosite

Crocidolite

Chrysotile (amiăng trắng)

Giờ đây, người ta chỉ sản xuất và buôn bán các vật liệu có hàm lượng lớn amiăng chrysotile, không dễ bở vụn và được gắn kết kết chặt chẽ với xi măng hoặc nhựa tổng hợp như tấm lợp, ống nước và bể nước fibrô xi măng, vật liệu chống ma sát, miếng đệm và chất dẻo…